راهنمایی زینب کبری (س)ناحیه 1  همدان

بسم الله الرحمن الرحیم

 اهداف و برنامه های آموزشی دوره راهنمایی

 تهیه کننده:زهره السادات جعفری

 مدرسه راهنمایی زینب کبری

     اهداف دوره ی راهنمایی

در راستای رسالت و مأموریت آموزش و پرورش و جهت دهی به رشد همه جانبه ی دانش آموزان بر پایه ی تعالیم و دستورات دین مبین اسلام، اهداف دوره ی راهنمایی تحصیلی به شرح زیر تعیین می شود.

مدیران، برنامه ریزان و همه ی افرادی که در تعلیم و تربیت دانش آموزان نقشی بر عهده دارند مکلف اند .

در برنامه ریزی امور، سازماندهی فعالیت ها و انجام وظایف مربوط به گونه ای اقدام نمایند که تا پایان دوره ی تحصیلی دستیابی دانش آموزان به اهداف تعیین شده ممکن باشد.

اعتقادی

1. اصول دین را باور دارد و بر مبنای آن عمل می کند.

2. خدا را به دلیل ربوبیت شایسته اطاعت می کند.

3. با انبیا و ائمه ی معصومین (ع) آشنایی دارد و به مطالعه ی زندگی آن ها علاقه نشان می دهد.

4. با ولایت فقیه آشنایی دارد و رابطه ی آن را با امامت می داند.

5. به رعایت تولی و تبری توجه دارد.

6. به اولیای دین، بزرگان و شخصیت های اسلامی آشنایی دارد و به مطالعه ی زندگی آن ها علاقه نشان می دهد.

7. به قیامت و حساب در آن روز را باور دارد و خود را در رابطه با اعمالش در نزد خداوند مسئوول می داند.

8. نماز را مهم ترین راه ارتباط با خدا می داند و به خواندن نمازهای پنج گانه عادت کرده است.

9. قرآن را صحیح می کند و با برخی از قصص آن آشناست.

10. با تاریخ صدر اسلام آشنا است و به آن علاقه نشان می دهد.

11. فروع دین را می داند.

12. می تواند از رساله ی علمیه ی خاص سنین خود استفاده کند.

13. احکام تقلید را می داند و مرجعی برای خود انتخاب کرده است.

14. احکام مربوط به محرم و نامحرم را رعایت می کند.

15. به انجام امر به معروف و نهی از منکر علاقه نشان می دهد.

16. معنای جهاد و شهادت را می داند و به حضور در صحنه های دفاع از دین علاقه نشان می دهد.

17. زمان ها و مکان های مقدس را می شناسد و به وظیفه ی خود در مقابل آن ها عمل می کند.

18. در مسجد با رغبت حضور می یابد و در برنامه های عبادی، فرهنگی و اجتماعی آن شرکت فعالانه دارد.

اخلاقی

1. راستگو، امانت دار و رازنگهدار است.

2. به ارزش های اخلاقی علاقه نشان می دهد.

3. به ارزش ها و توانایی های خود آگاه است و سعی در پرورش آن ها دارد.

4. دختری عفیف و با حیا و پسری شجاع و غیور است.

5. اطاعت از والدین را وظیفه می داند.

6. برای انجام کارهای خود شخصاً اقدام می کند و خود را از مشورت دیگران بی نیاز نمی داند.

7. موفقیت دیگرا را ارج می نهد و خود نیز برای رسیدن به موفقیت تلاش می کند.

8. به دیگران کمک می کند و در رفع ضعف های آن ها می کوشد.

9. از لباس های مناسب اسلامی ایرانی استفاده می کند.

10. اوقات فراغت خود را با فعالیت های مناسب پر می کند.

11. وضع ظاهری خود را با توجه به موازین دینی و

اجتماع مرتب می کند.

12. توانایی عفو کردن دیگران در او به وجود آمده است.

13. با دقت در اعمال خود نسبت به دیگران زمینه ی اشتباه و خطای آن ها را در مورد خود از بین می برد.

14. رعایت احترام دیگران را در صحبت با آن ها لازم می داند و با جملات احترام آمیز سخن می گوید.

15. کاری از دیگران خواستن را مگر در صورت ناچاری امری ناپسند می داند.

16. به پیشرفت کشور خود و هموطنان اش اهمیت می دهد و یکپارچگی ملی را با ارزش می داند.

17. استفاده از تجربه بزرگترها را برای پیشرفت خود و دیگران لازم می داند.

18. قبل از عمل فکر می کند.

19. به انتقاد از خود و دیگران اهمیت می دهد.

20. خوب را از بد تشخیص می دهد و گرایش به خوبی دارد.

21. رفتاری متعادل دارد وسعی می کند بر احساساست خود تسلط یابد.

22. به رعایت نظم و انضباط عادت کرده است.

23. رعایت قانون را برای حفظ حقوق همه لازم می داند.

علمی و آموزشی

1. نسبت به پدیده های علمی، محیطی و تجربی حساس است و ارتباط آن ها را درک می کند.

2. اطلاعات لازم را در حوزه های علوم طبیعی، انسانی و اجتماعی کسب کرده و به نقش

علوم و کاربرد آن ها در پیشرفت جامعه آگاه است.

3. با زبان و ادب فارسی مأنوس است و در کاربرد مهارت های زبانی و استفاده از متون ساده ی ادبی توانایی دارد.

4. مهارت های پایه را در ریاضیات می داند و با نقش و کاربرد آن در زندگی و پیشرفت سایر علوم آشنا است.

5. با زبان عربی برای فهم بهتر قرآن و احادیث و ادعیه و ادبیات فارسی تا حدودی آشنا است.

6. با یک زبان خارجه در حد توانایی مکالمه ی ساده و روزمره آشنایی دارد.

7. می تواند از رسانه های ارتباطی برای کسب اطلاعات استفاده کند.

8. جامعه ی خود و مشاغل آن را تا حدی می شناسد و برای زندگی در جامعه مهارت کافی دارد.

9. نسبت به کاربرد علم در بهبود روشهای انجام کار آگاه است.

10. روحیه ی علمی، قدرت استدلال و تفکر انتقادی و خلاق دارد.

11. نحوه ی یادگیری خود را می فهمد.

12. شیوه ی صحیح مطالعه و تحقیق را می داند.

13. به تفکر و مباحثه علاقه مند است و با روش تحقیق آشنایی علمی دارد.

فرهنگی هنری

1. با استعدادهای خود آشنا است و سعی در پرورش آن‌ها دارد.

2. ابعاد زیبایی را در مخلوقات الهی توصیف می‌کند.

3. از مشاهده و بررسی آثار هنری لذت می‌برد.

4. با استعدادهای هنری خود آشنا است و سعی در پرورش آن‌ها دارد.

5. از تجارب و دستاوردهای فرهنگی دیگران استفاده می‌کند و از تقلید کورکورانه اجتناب می‌ورزد.

6. با برخی از هنرهای اسلامی و ایرانی آشنا است.

7. به مطالعه‌ی متون ادبی و فرهنگی علاقه‌مند است.

8. با فرهنگ و آداب و سنن مطلوب جامعه آشنا است و نسبت به آن‌ها احساس تعهد می‌کند.

9. آثار هنری و فرهنگی را با توجه به تأثیرات آن‌ها در رشد انسان بررسی می‌کند.

اجتماعی

1. وظایف خود را در مقابل خانواده، دوستان و همسایگان رعایت می کند.

2. نظرات اصلاحی دیگران را در مورد خود جویا می شود و از آن ها استفاده می کند.

3. برای گرفتن حق خود و دیگران تلاش می کند.

4. در انجام کارها از دیگران کمک می گیرد و به دیگران نیز کمک می کند.

5. در کارهای گروهی و اجتماعی شرکت می کند و به اهمیت نقش رهبری و وظایف اعضا واقف است.

6. برای کسب موفقیت تلاش می کند و از موفقیت های دیگران نیز شاد می شود.

7. به اهمیت قانون واقف است و رعایت آن را مفید و ضروری می داند.

8. به وظایف و مسئوولیت های خود آگاه و نسبت به انجام آن ها پای بند است.

9. به کسانی که مسئوولیت خود را انجام می دهند با شیوه ی مناسب تذکر می دهد.

10. موفقیت های جامعه ی خود را در صحنه های بین المللی ارج می نهد.

11. با معنی ایثار آشنا است و در موقع لزوم از خودگذشتگی نشان می دهد.

12. در برابر خدمت دیگران قدرشناس است و از آن ها تشکر می کند.

13. نقش زن و مرد را در خانواده و اجتماع می داند.

14. خدمت کردن به مردم و میهن را وظیفه می داند.

زیستی

1. کارکرد وظایف اعضای بدن را می‌شناسد و تناسب آن‌ها را حفظ می‌کند.

2. با بهداشت فردی و اجتماعی آشناست و آن را رعایت می‌کند.

3. در حفظ و احیای محیط زیست کوشش می‌کند.

4. برای حفظ سلامتی خود ورزش می‌کند و در رشته ورزشی مورد علاقه‌ی خود دارای مهارت نسبی است.

5. با کمک‌های اولیه آشنایی دارد و می‌تواند از آن‌ها در مواقع لزوم استفاده کند.

6. برخی از بیماری‌ها و عوامل بیماری‌زا را می‌شناسد و راه‌های پیشگیری از آن‌ها را می‌داند.

7. نقش تغذیه را در حفظ سلامت بدن می‌داند و با تغذیه‌ی مناسب سلامتی خود را حفظ می‌کند.

سیاسی

1. سلسله مراتب حاکمیت در نظام جمهوری اسلامی را می‌داند.

2. تفاوت حکومت دینی مبتنی بر ولایت فقیه را با سایر حکومت‌ها می‌داند.

3. با تاریخ سیاسی ایران معاصر و مبارزات سیاسی بنیانگزار جمهوری اسلامی آشنایی دارد.

4. نسبت به سرنوشت مسلمانان جهان حساس است.

5. راه‌های حفظ استقلال، آزادی و عدم همبستگی را می‌شناسد.

6. با فعالیت‌های سیاسی و شیوه‌ی مبارزه‌ی پیامبران و ائمه‌ی معصومین (ع) در دفاع از حق، آشنا است.

7. دارای روحیه‌ی سلحشوری و دفاع از کیان کشور اسلامی است.

8. با انتخابات و نقش آرای عمومی در جامعه آشنا است.

9. در مواجهه با تبلیغات دشمنان میهن اسلامی از خود هوشیاری نشان می‌دهد.

10. اهمیت وحدت و امنیت ملی را درک می‌کند.

11. نقش مردم و دین در حکومت می‌داند.

اقتصادی

1. ارزش کار را برای بهبود وضعیت فردی و اجتماعی می داند.

2. در حفظ وسایل خود می کوشد و با ترمیم آن ها حداکثر استفاده از آن ها را می کند.

3. اهمیت آمادگی برای کار بیش تر و پرهیز از راحت طلبی را در پیشرفت اقتصادی جامعه می داند.

4. نسبت به حفظ و توسعه ی منابع اقتصادی ملی و منطقه ای خود حساس است.

5. مالکیت دیگران را محترم می شمارد و نسبت به رعایت آن حساس است.

6. به نقش مشاغل و حرف در زندگی فردی و اجتماعی آگاه است.

7. منابع اقتصادی اسلام را می داند و در حد وظیفه به آن ها پایبند است.

8. احکام اقتصادی اسلام را می داند و در حد وظیفه به آن ها پایبند است.

9. برای حمایت از تولیدات داخلی استفاده از آن ها را بر کالاهای مشابه خارجی ترجیح می دهد.

10. به مشارکت در فعالیت های اقتصادی علاقه مند است.

[1] . رعایت اصول 12 و 13 قانون اساسی برای اقلیت های دینی الزامی است.

 برنامه ریزی:

 طرح تدابیری که به مناسب ترین صورت، از منابع موجود (یا ممکن الوجود) به جهت نیل به هدف های مطلوب استفاده کند.

 مبانی برنامه ریزی:

 برنامه ریزی آموزشی با سه اقدام اساسی معنا می یابد:

 1.انتخاب هدف

2.تعیین روش

3.طراحی ارزشیابی

 -برنامه ریز برای طی هر یک از این مراحل نیازمند (گزینش و انتخاب) است، زیرا همواره با موارد متعددی مواجه است.

 -انتخاب نیز نیازمند ملاک و معیار است.

 -شناخت ها، آگاهیها و تجارب بشر در طی حیاتش منابعی هستند که این معیارها و ملاک ها را در اختیار برنامه ریز قرار می دهد.

 این نوع دانش ها که تصمیم های برنامه ریز آموزشی را تحت تأثیر قرار می دهد مبانی برنامه ریزی آموزشی نامند.

  انواع مبانی برنامه ریزی آموزشی:

  ۱.مبانی روان شناختی

۲.مبانی جامعه شناختی

۳.مبانی دانشی

۴.مبانی فلسفی

۵.مبانی دینی

  مبانی روان شناختی:

 - روان شناسی یکی از حوزه های معرفت بشری است که به شناخت فرد (تربیت کننده و تربیت شونده) می پردازد.

 - مبنای تصمیم گیری درمورد فرد در فرایندهای تربیتی همین شناخت هاست.

 - مباحث زیر برای برنامه ریزان آموزشی اهمیت فراوان دارد:

 1.آمادگی:

 احراز شرایط و توانایی هایی که برای ورود به فرایند تربیتی نیاز است.

 2.انگیزش:

  فرایندی که در برانگیختن، جهت دادن و پایداری عمل، دخیل است. 

 1-جبری 2 -اختیاری  3 .یادگیری:

 تغییرات نسبتا پایدار در رفتار(منشإ یادگیری:1-محیط درونی 2-محیط بیرونی)

 4.حافظه(یادداری):

 5.انتقال یادگیری: کاربرد یادگیری در آینده

  مبانی فلسفی: 

 - تلاش عقلایی بشر برای پاسخگویی به پرسش هایی درباره منشأ جهان و انسان، امکان و چگونگی دانستن، درست و زیبایی در حیات آدمی.

 - متافیزیک: منشأ جهان و انسان

 - معرفت شناسی: امکان و چگونگی دانستن

 - ارزش شناسی:درست و زیبایی در حیات آدمی.

 

 ارکان برنامه ریزی: 

 برنامه شامل سه رکن است:

 

1.هدف

2.وسایل و منابع

3.تدابیر و راهبردها

  تصمیم گیری: 

 برنامه ریزی نوعی تصمیم گیری است؛ تصمیم گیری درباره مقصد و وسیله؛ اینکه چه می خواهیم و چگونه می توانیم آن را بدست آوریم.

 در تصمیم گیری های برنامه ریزی آموزشی سه مفهوم مستتر است:

 1-مفهوم انتخاب

2-مفهوم ریسک یا خطر

3-مفهوم محدودیت 

                            

-مفهوم انتخاب(لزوم توجه به):

  1-نیازها و هدف های مورد تقاضا

 2-راه های رسیدن به هدف                    

 3-امکانات موجود  

 -مفهوم ریسک یا خطر(توجه به مزایا و معایب هر یک از راههای موجود)

-مفهوم محدودیت منابع در مقابل نامحدودیت خواسته ها(تعیین اولویت ها از طریق برنامه ریزی)

 حوزه ی امکانات:

 راهبرد یا استراتژی: 

 - راهبرد یا خط مشی، مجموعه تدابیری است که با استفاده از پاره ای منابع،و برکنار ساختن موانع؛ ما را به تعدادی از هدف ها و خواسته ها می رساند.

 - یعنی راهبرد از اهداف،منابع و موانع جدا نیست.

  سطوح هدف های آموزش و پرورش:

 ازدیدگاه کرات ول و پین ،از نظر برنامه ریزی مواد درسی و سنجش و ارزشیابی آموزشی:

 1.سطح ملی: اهداف جنبه ی مقصود نهایی را دارند و به صورت کلی بیان می شوند.

 2.سطح دوره های رسمی آموزشی: ملموس تر و مشخص تر، مانند اهداف دوره های ابتدایی، دبیرستان و ...

 3.سطح درسی: بسیار دقیق مشخص شده تا بتوان میزان پیشرفت و نتیجه آموزش را دقیقا ارزشیابی کرد.

  اهداف آموزش و پرورش از دیدگاه کشورهای آسیایی(1974):

 1.آرمان های آموزش و پرورش:

  اهداف غایی و نهایی کل سیستم آموزش و پرورش که بصورت عبارات کلی بیان می شوند.

  2.مقاصد آموزش و پرورش:

  هدف های خرده سیستم های آموزش و پرورش

 3.هدف های آموزش و پرورش:

  همان اهداف درسی بوده، و معرف تغییرات مورد انتظار ما در رفتار فراگیر است.

  سایر ابعاد و دیدگاه های موثر در تعیین سطوح اهداف آموزش و پرورش:

 -بعد سیاست ملی

-بعد زمان

-بعد اختیار

 اهداف آموزش و پرورش از نظر برنامه ریزی:

  -آرمان های جهانی آموزش و پرورش

-آرمان های ملی آموزش و پرورش

-رسالت و مأموریت سیستم آموزش و پرورش

-وظایف پاره سیستم های آموزش و پرورش

-مقاصد اجرایی آموزش و پرورش

-اهداف درسی

 بنابر این رده بندی؛ مفهوم هدف آموزش و پرورش، مفهومی ارگانیک است که هم به یک به یک و هم به مجموع انواع مقاصد فوق و اجزای آنها می توان اطلاق کرد.

  منابع و موانع آموزش و پرورش: 

 1.مقررات و محدودیت های درون زا مشتمل بر:

 -طبیعت فراگیری انسان

-دانش و تکنولوژی آموزش و پرورش(منابع مادی)

-ساخت و نظام آموزش و پرورش

 2.مقررات و محدودیت های برون زا مشتمل بر:

 -فلسفه مسلط اجتماعی

-سطح تولید و سرمایه گذاری

-سطح رفاه و عدالت اجتماعی

-محیط آموزشی و پرورشی اجتماع

-عوامل فرهنگی، سیاسی و اقتصادی بین المللی

 3.مقدورات و محدودیت های مختلف درون زا و برون زا مشتمل بر:

 -توزیع آموزش و پرورش

-ضریب کوشش آموزش و پرورش

-منابع انسانی آموزش و پرورش

   4.تعیین راهبردها و اولویت ها:  

   فور و همکارانش برای شکل دادن به آموزش و پرورش مراحل زیر را عنوان داشته اند:

 -سیاست گزاری

   متضمن تعیین رسالت، وظایف و خط مشی آموزشی کشور

-تعیین راهبرد(استراتژی)

    رابط بین سیاست گزاری و برنامه ریزی (از یک طرف رسالت و اهداف آموزش و پرورش به صورت هدف های مشخص تر،یعنی فعالیت ها مشخص می شوند؛ روشن شدن منابعی که در ممکن است در اختیار قرار گیرد و ملاک ها و ضوابط تصمیم گیری و دامنه امکانات تعیین می شود. از سوی دیگر روش برنامه ریزی تعیین می شود.)

 5.-برنامه ریزی

 مراحل برنامه ریزی آموزش و پرورش از دیدگاه سیروس منظور:

  -مرحله تدوین فعالیت ها(تعیین وتعریف اهداف آموزش وپرورش)

-مرحله تعیین استراتژی(مستلزم شناخت مشکلات و امکانات، تعیین اولویت ها، و ایجاد تعادل بین نظام آموزشی و نیازمندی ها و امکانات ملی و...)

-مرحله تدوین برنامه(جنبه ی فنی برنامه ریزی که در آن اهداف بصورت برنامه های مشخص و دقیق عرضه شده و ماهیت کمی به خود می گیرند)

آن چه در سازمان های برنامه ریزی آموزش و پرورش انجام می گیرد در حقیقت تدوین برنامه است نه برنامه ریزی

-مرحله اجرا

-مرحله ارزشیابی و پژوهش

  راهبردهای آموزش و پرورش شامل فعالیت هایی از قبیل: 

 -شناخت تنگناها

-شناخت امکانات و نیازها

-تعیین ضوابط و ملاک های لازم برای تصمیم گیری و برقراری اولویت ها

-تعیین تمرکز، عدم تمرکز و زمینه تشریک مساعی گروه های مختلف در فعالیت های برنامه ریزی  

-ایجاد تعادل و هماهنگی برونی بین نظام آموزشی و نیازها و امکانات ملی  و بازار کار و بررسی تأثیر تحولات و تغییرات یکی در دیگری

-ایجاد تعادل و هماهنگی درونی بین سطوح برنامه ریزی و فعالیت های مختلف آموزش و پرورش و بررسی تحولاتی که انتخاب هر یک از شقوق هدف ها و اولویت ها در سایر قسمت ها و فعالیت های آموزش و پرورش ایجاد می کند.

-بررسی عواقب شقوق مختلف توزیع آموزش و پرورش، و مقایسه ی مزایا و معایب آنها و ایجاد تعادل لازم بین نیاز بخش های مختلف بر اساس این برنامه ریزی.

 روش تعیین هدف:

  -روش حدسی

-روش توافقی

-روش اکتشافی

-روش تحلیلی

-روش تلفیقی

 

   منابع مطالعاتی بیشتر: 

 1-مبانی برنامه ریزی آموزشی؛دکتر یحیی فیوضات؛نشر ویرایش

2-مبانی برنامه ریزی آموزش متوسطه؛ انتشارات آستان قدس رضوی

3-هدف های رفتاری؛نرمان ای گرونلند؛ ترجمه: امان اله صفوی؛انتشارات رشد.