تقویت انگیزه­ی یادگیری در دانش­آموزان :

یادگیری وجوه متفاوتی دارد چنان که کسب اطلاعات و محفوظات در خصوص مطالب و پدیده­ها هم یادگیری محسوب می­شود. اما یادگیری معنادار و پویا به نوعی از یادگیری اطلاق می­شود که رفتاری جدید و یا بینش و نگرشی تازه در فرد ایجاد کند. بعضی از مربیان اعتقاد دارند چنانچه موضوع یادگیری به عنوان یک مسئله برای افراد بیان شود و آنان برای حل مسئله یا پیدا کردن راه حل برای مشکل خود اقدام و فعالیت کنند یادگیری به صورتی مطلوب­تر صورت می­گیرد و محصول این نوع یادگیری پایدار و بادوام خواهد بود. هرگاه دانش­آموزان برای موضوعی که قرار است یاد بگیرند رغبت و تمایل لازم را داشته باشند برای یادگیری آن فعالیت بیشتری انجام خواهند داد و این امر به ارتقاء پایداری یادگیری­شان می­افزاید. همچنین آگاهی از هدف موضوع یادگیری، یادگیرنده را در مشارکت و فعالیت برای دستیابی به نتیجه­ی یادگیری باعث ارتقای یادگیری راغب و راسخ­تر می­سازد به همین دلیل آگاهی از هدف یادگیری باعث ارتقای یادگیری خواهد شد. پاداش عاملی است که باعث تقویت رفتار می­شود.

مربیان رفتارگرا از پاداش به عنوان ایجادکننده­ی رفتار جدید و عاملی موثر در افزایش یادگیری یاد می­کنند. انگیزش از عوامل اصلی یادگیری به شمار می­رود. روانشناسان در این باره معتقدند که انگیزه عاملی درونی است و باعث رفتار  شخص می­شود و آن را در جهت معینی سوق می­دهد.

ما هم تا کنون به دنبال راه­هایی برای برانگیختن یادگیرندگان بوده­ایم. وعده­هایی مانند نمره­ی بهتر، جلب رضایت دیگران، فارغ­التحصیلی و داشتن شغل در آینده از ترفندهای معمول معلمان برای ایجاد انگیزه­ی یادگیری به شمار می­روند. دانش­آموزانی که به مدرسه می­آیند تا سر کلاس حاضر باشند و به یادگیری رسمی بپردازند، دارای میزان مشخصی انگیزه می­باشند در حالی که دانش­آموزان بی­انگیزه در جایی غیر از مدرسه هستند. به همین دلیل است که دانش­آموزان واقعاً بی­انگیزه کم داریم. ممکن است شما دانش­آموزانی را ببینید که مدرسه را از جاهای دیگر کمتر دوست داشته باشند، اما حداقل در کلاس شرکت کنند این بدان معناست که این دانش­آموزان به احتمال زیاد به طور موقت بی­انگیزه شده­اند. بروز این حالت دو دلیل عمده  دارد

1-                تداعی گذشته است که امکان دارد حالت بی­تفاوتی یا منفی را به وجود آورد. صدا، لحن و حرکات یک معلم ممکن است دانش­آموز را به یاد معلمی بیندازد که در گذشته دوستش نداشته است. شکست­های گذشته نیز می­توانند چنین احساسی را به وجود آورند مانند رد شدن در یک پایه و یا یک آبروریزی شرم­آور در کلاس.

2-                دومین عامل بیشتر محیطی و به زمان فعلی مربوط است. دانش­آموزان امکان دارذد در مواجهه با مواردی چون سبک­های نامناسب یادگیری، کمبود منابع، موانع زبانی، نداشتن حق انتخاب، دریافت نکردن بازخورد، سوءتغذیه، تعصب، ترس از شکست عوامل نامناسب فیزیکی در کلاس و عواملی دیگر بی­انگیزه شوند.

عوامل برانگیزاننده

نظر به تفاوت­های خاص بین افراد و موقعیت­ها و شرایط متفاوتی که دانش­آموزان در آن­ها قرار می­گیرند نمی­توان ثابت برای ایجاد انگیزش در آنان ارائه داد ولی با رعایت پاره­ای از نکات لازم می­توان یادگیرندگان را علاقمند و مشتاق به یادگیری کرد. برخی از این نکات عبارتند از:

1-                تعیین رفتار غایی:

قبل از شروع آموزش معلم باید بداند هدف از آموزش درس مورد نظر چیست. همچنین باید هدف  را برای دانش­آموزانش نیز بازگو کند تا آنان دقیقا از هدف آموزش مطلع باشند. وقتی هدف مشخص باشد دانش­آموزان احساس اتلاف وقت و بی­ثمر بودن نمی­کنند بلکه می­کوشند که قدم به قدم پیش بروند و به هدف غایی برسند.

2-                محیط کلاس: رفتار معلم در کلاس باید تا حد امکان با در نظر گرفتن شرایط و موقعیت­ها، دوستانه و در عین حال با اراده و باثبات و متکی به نفس باشد تا بتواند در دانش­آموزان نفوذ کند و در یادگیری آنان تأثیر مثبت داشته باشد. در ضمن کلاس علاوه بر پاکیزه بودن و داشتن نور و حرارت کافی باید جالب، آرام و بی سر و صدا و از هر گونه عاملی که موجب اخلال در امر آموزش شود به دور باشد.

3-                ایجاد رقابت:

یکی از راه­های پدید آوردن انگیزش در دانش­آموزان و برانگیختن آن­ها به فعالیت، ایجاد رقابت بین آن­هاست. اما در مورد رقابت باید به نکات زیر توجه داشت

·                    رقابت موجب ایجاد تنش و اضطراب می­شود و تنش و اضطراب تا حدودی در یادگیری موثرند ولی اگر رقابت از حد متعادل تجاوز کند، باعث اخلال در یادگیری می­شود.

·                    رقابت نباید آشکارا صورت پذیرد بلکه بهتر است

·                    معلم باید طوری دانش­آموزان را به رقابت وادارد که هر کدام به طریقی موفقیتی کسب کنند تا بدین وسیله اعتماد به نفس لازم را به دست آورند و به یادگیری علاقمند شوند.

4-                برگزاری امتحان

یکی دیگر از راه­های برانگیختن دانش­آموزان، اندازه­گیری پیشرفت تحصیلی آن­هاست و اگر در مورد آن نکات لازم رعایت شود نه تنها برای دانش­آموز ناراحت­کننده نخواهد بود بلکه هم برای او و هم برای معلم مفید واقع می­شود.

روش­های ایجاد انگیزه در دانش­آموزان:

1- ابتدا باید سعی کنیم در دانش­آموزان نیاز ایجاد کنیم. زیرا تا نیاز (که یکی از اساسی­ترین محورهای سازگاری با محیط محسوب می­شود) به وجود نیاید هیچ حرکتی صورت نمی­پذیرد.

2- از خاصیت انگیزشی مطالب استفاده کنیم. معمولا استفاده از محرک­های تازه، تعجب­برانگیز و پرمعنی، سطح برانگیختگی را افزایش می­دهد و سبب تحریک حس کنجکاوی یادگیرنده می­شود می­توان با ارائه­ی مسائل و مطالبی که از این ویژگی­ها برخوردارند در یادگیرندگان انگیزه به وجود آورد

3- مطالب از ساده به دشوار ار ائه شود. این دوند موجب می­شود یادگیرندگان در یادگیری مطالب ساده به اندازه­ی کافی موفقیت به دست آورند و این کسب موفقیت اولیه انگیزه­ی آنان را برای یادگیری بیشتر افزایش می­دهد.

4- هنگام آموزش مطالب تازه از مثال­های آشنا استفاده کنیم و هنگام کاربرد مطالب آموخته شده از موقعیت­های تازه بهره گیریم. استفاده از مثال­های ملموس و آشنا موجب سرعت یادگیری و افزایش سطح علاقمندی دانش­آموزان می­شود.

5- از ر وش­های متفاوت آموزش در یادگیری دانش­آموزان استفاده کنیم، بازی­های آموزشی با بحث گروهی، داستان­گوئی، نمایش، پرسش و پاسخ و ... روش­هایی هستند که می­توانند دانش­آموزان را تقویت کنند.

6- از بروز عواملی که موجب دلسردی دانش­آموزان می­شوند جلوگیری کنیم. عوامل متفاوتی می­توانند ناکامی در حل مسائل، بی­توجهی به کوشش­های دانش­آموزان

7- به دانش­آموزان تکالیفی بدهیم که نه خیلی ساده باشند و نه خیلی دشوار. در نظر گرفتن سوالات و تکالیف در حد توان دانش­آموزان و پاسخ مناسب از طرف آنان می­تواند احساس موفقیت و حرکت و پویایی را در آن­ها تداوم بخشد.

گروه ادبیات فارسی  مدرسه زینب کبری